• چهارشنبه ۲۳ خرداد ماه، ۱۳۹۷ - ۰۹:۴۳
  • دسته بندی : اقتصادی
  • کد خبر : 973-3391-5
  • منبع خبر : گلستان
  • چاپ

بحران آب در کشت برنج

آب منطقه‌ای گلستان؛ آب برای شالیزار نداریم/ آبیاری نواری روشی نوین در کشت برنج

کاهش میزان بارندگی، حجم آب سدها و آب بندان‌ها و نیز سطح آب چاه‌های عمیق و کم عمق استان نشان می دهد که کشاورزان گلستانی نباید به صورت سنتی که در آن میزان آب زیادی مصرف می شود، اقدام به کشت برنج کشت کنند. کشاورزان برای افزایش درآمد خود باید به دنبال افزایش عملکرد در واحد سطح سایر محصولات منطبق با الگو کشت استان و یا استفاده از روش‌های نوین آبیاری در کشت برنج با میزان مصرف آب پایین باشند.

به گزارش ایسنا –منطقه گلستان، ميزان نوسان بارش سالانه در استان بين 200 تا 800 ميليمتر و نوسان درجه حرارت نيز بين 8 تا 20 درجه سانتيگراد است و بيشترين و کمترين بارش ثبت شده در استان به ترتيب 1144 و 179 ميليمتر و همچنين بيشترين و کمترين دمای ثبت شده 48 و 4/10- درجه سانتيگراد بوده که اين اعداد بيانگر نوسان و تنوع اقليمی منطقه است که با توجه به این وضعیت آب و هوایی امکان کشت برنج در این استان کاهش می‌یابد. اما کشاورزان اصرار دارند که برنج بکارند به طوری که امسال حدود صد هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی استان زیر کشت برنج رفت.

با توجه به آنکه گلستان دارای ۱۴ سد بزرگ است و آب آنها برای کشت برنج در نظر نگرفته شده حال باید به دنبال این باشیم که آب زمین‌های شالیزاری از کجا تامین می‌شود؟ برای بررسی بیشتر به زمین‌های شالیزاری استان رفتیم و در آنجا با چاه‌های آبی مواجه شدیم که آب مزرعه با آن تامین می‌شد.

در این راستا به سراغ معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه‌ای استان گلستان رفتیم تا چگونگی نظارت بر میزان مصرف آب در بخش کشاورزی را بررسی کنیم.

«سید محسن حسینی» اظهار کرد: در استان گلستان از حدود ۶۵۰ هزار هکتار اراضی که در حال کشت است حدود ۴۰۰ هزار هکتار آن دیم بوده و ۲۵۰ هزار هکتارآن اراضی آبی است که از این ۱۸۰ هزار هکتار از اراضی آبی توسط چاه‌ها آبیاری شده و حدود ۷۰ هزار هکتار آن توسط آب سطحی آبیاری می‌شود. از این ۷۰ هزار هکتار، حدود ۱۵ هزار هکتار آن مجاز به کشت برنج هستند.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای گلستان افزود: در استان براساس الگوی کشت مصوب شورای برنامه‌ریزی استان، در حدود ۱۵ هزار هکتار از اراضی کشاورزی گلستان می‌توان اقدام به کشت برنج کرد که این میزان حدود صد درصد آن توسط آب سطحی آبیاری می‌شود.

وی تصریح کرد: برخی از نسق‌هایی شالیزاری قدیمی کشاورزی در سرشاخه‌های رودخانه قرار دارند که با توجه به ۴۵ رشته رودخانه ای که از گذشته حق‌آبه‌هایی برای نسق‌ها دارند، می‌توانند حدود ۴۵ هکتار و یا صد هکتار مزارع برنج را پوشش ‌دهند.

حسینی بیان کرد: در میانه استان نیز برخی از کشاورزان از آب آب بندان‌ها یا سدهای کوچک مخزنی نیز برای کشت استفاده می‌کنند و از آنجایی که این اراضی ماندابی و باتلاقی است به طور مثال در روستای ایمر ملاساری و بی‌بی شیروان نیز بخشی از آب سطحی را استفاده می‌کنند اما کشاورزان بخش میانی استان نمی‌توانند از آب بهنگام استفاده کنند زیرا در هنگام کشت شالی آبی در رودخانه‌ها جاری نیست، بنابراین با استفاده از آب ذخیره‌سازی شده در آب بندان‌ها و چاه‌ها اقدام به کشت می کنند.

این مسئول با بیان اینکه شالیکاران گلستانی برای کشت برنج نمی‌توانند از آب سد استفاده کنند، تاکید کرد: همچنین آنان حق استفاده از آب چاه‌ها برای کشت برنج را هم ندارند و هیچ تسهیلاتی برای استفاده از این موارد صادر نشد و نخواهد شد و حتی در برخی موارد دیده می‌شود که از برخی از سدها در حدود صد هکتار به طور غیرمجاز برای کشت برنج استفاده می‌کنند که با برخورد قضایی و ارشادی مواجه می‌شوند تا کشت دیگری به جز برنج را جایگزین کنند.

وی یادآور شد: با توجه به استاندارد کمیسیون ملی سدهای بزرگ، هر مخزن آبی که با ارتفاع تاج بیش از ۵ متر و ذخیره آن نیز سه میلیون مترمکعب باشد به عنوان سد بزرگ مخزنی مطرح است و بر این اساس در استان گلستان ۱۴ سد مخزنی بزرگ احداث شد. در زمینه وجود سدهای کوتاه یا آب بندان و آنهایی که مطعلق به شرکت آب منطقه‌ای  استان بوده نیز حدود ۷۰ آب بندان وجود دارد که تعدادی از آنها در مالکیت سازمان جهاد کشاورزی و برخی از آنها نیز مردمی بوده است. در مجموع سدهای کوچک و بزرگ و آب بندان‌های تک منظوره و دو منظوره و پرورش ماهی استان حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب آب را در خود ذخیره کرده اند و در اختیار بخش مصرف قرار می‌دهند.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای گلستان با اشاره به اینکه صدور پروانه برای چاه در کشور و استان قدمت طولانی دارد، گفت: در زمان قانون ملی شدن آب در سال ۱۳۴۷ و پیش از آن که پروانه‌های صادره چاه آب وجود دارد، بر روی نوع کشت حساسیتی نبود و حتی برای نسق‌های زراعی نیز چاهی حفر می‌شد تا در هنگام کاهش آب رودخانه در صورت نیاز از آن بتوان استفاده کرد اما در طی چند سال اخیر معمولا در پروانه چاه‌ها عنوان می‌شود که برداشت آب از چاه‌ها به جز کشت برنج مجاز است.

وی افزود: کشاورزان در استان گلستان به ازای هر هکتار اراضی کشاورزی، حدود ۶ هزار مترمکعب حق استفاده از آب چاه را دارند به طور مثال در پروانه مجوز برداشت آب از چاه کشاورزی که ده هکتار زمین زراعی دارد، حق برداشت ۶۰ هزار مترمکعب آب داده می‌شود اما این فرد اگر این زمین خود برنج کشت کند و از آنجایی که شالیزار به ۱۵ هزار مترمکعب آب نیاز دارد، تقریبا از دو و نیم برابر میزان مجاز آب چاه خود برداشت می‌کند که در این موارد با افراد برخورد می‌شود.

حسینی درباره برخورد با افرادی که به طور غیرمجاز از آب چاه برای کشت برنج برداشت می‌کنند، گفت: آب منطقه‌ای افرادی را که از بیش از میزان مجاز از آب چاه برای کشت برنج استفاده می کنند را شناسایی می‌کند و با آنها برخورد کیفری می‌شود. اما در برخی موارد کشاورزان به اندازه آبی که مجاز به برداشت آن هستند اقدام به کشت برنج می‌کنند و از آنجابی که در این حالت ضرر خاصی به آبخوان وارد نمی‌شود و به کشاورزی می‌پردازند، از نظر قانونی نمی‌توانیم اقدامی انجام دهیم.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای استان گلستان یادآور شد: در استان گلستان حدود ۳۶ هزار حلقه چاه حفر شده که از این تعداد حدود هفت هزار چاه عمیق هستند و حدود ۲۹ هزار حلقه چاه، آب‌های کم عمق سطحی با عمق کمتر از ۲۰ متر را دارند که عمدتا با قطر دهانه‌ای طویل هستند.

این مسئول  با بیان اینکه از ۲۹ هزار چاه کم عمق حدود ۱۶ هزار حلقه غیرمجاز هستند، افزود: صد در صد چاه‌های غیر مجاز دارای عمق کمتر از ۲۰ متر هستند و میزان آبدهی کمی دارند یعنی از این ۱۶ هزار چاه غیر مجاز حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب در حدود ۱۳ درصد کل آب استحصالی را مورد بهره‌برداری قرار می‌دهند و ۷۸ درصد آن از چاه مجاز استحصال می‌شود.

وی ادامه داد: چاه‌های غیرمجازی که پیش از سال ۸۵ حفر شدند، حدود ۱۵ هزار حلقه را شامل می‌شود و حدود هزار مورد پس از سال ۸۵ حفر شدند که چاه‌های پیش از سال ۸۵ مشمول قانون «تعیین تکلیف» قرار دارند و اگر این افراد برای پروانه مراجعه کردند، باید بررسی شود و در صورت نبود مشکلات خاص می‌توان به آنان پروانه داد در حالی که در برخورد با این افراد با مشکلاتی مواجه هستیم زیرا مشمولان چاه‌های پیش از سال ۸۵، در دادگاه فرم‌هایی را پر کرده و به آب منطقه‌ای ارائه می‌دهند تا در اینجا بررسی شود و در بسیاری موارد ممکن است، مجاز شود اما چاه‌های غیرمجاز حفاری شده پس از سال ۸۵ کلا مسدود می‌شود.

حسینی اضافه کرد: با توجه به طرح‌هایی که مجلس در زمینه برخورد با چاه غیرمجاز مصوب کرده موجب ایجاد مشکلاتی برای برخورد با چاه‌های حفاری شده در پیش از سال ۸۵ و پس از سال ۸۵ شده، که ممکن است چاه غیرمجاز به مجاز تبدیل شود.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای گلستان با بیان اینکه سدهایی که ساخته می‌شوند براساس مطالعات بخش اقتصادی سد مورد بررسی قرار می‌گیرد تا سطح بیشتری از بخش کشاورزی را تحت پوشش خود قرار دهد و در عین حال برای صنعت و پرورش ماهی نیز استفاده ‌شود، یادآور شد: سدهای موجود در استان هیچ کدام برای کشت برنج نیست و در حال حاضر نیز چنین برنامه‌ای برای اختصاص آب سدی برای برنج نداریم.

وی ادامه داد: آن بخش از آب سدهایی که برای کشت برنج مصرف می‌شود در روستای ایمر است زیرا در آنجا دو سد وجود دارد که آنان حق دارند در حدود ۸۰۰ هکتار از آن را به کشت برنج اختصاص دهند اما در دیگر سدها این امکان وجود ندارد.

این مسئول گفت: در استان گلستان معتقد نیستیم که برنج کشت شود بنابراین هیچ سدی چه سدهایی که در گذشته ساخته شد و سدهای در حال ساخت و  مطالعه نیز در هیچ کدام کشت برنج لحاظ نشده و در آینده نیز لحاظ نخواهد شد، به دلیل آنکه در استان گلستان برخلاف دو استان شمالی دیگر میزان آبمان با میزان خاک متناسب نیست.

وی افزود: از ۶۰۰ هزار هکتاری که در حال کشت است، ۴۰۰ هزار هکتار آن کشت دیم می‌شود و حتی اراضی نیز به دلیل نبود بارش در آن بخش کشت انجام نمی‌گیرد، بنابراین در زمینه کشت برنج و سایر محصولات پرآب نظر مثبتی نداریم.

حسینی گفت: جهاد کشاورزی باید آبیاری تحت فشار، تسطیح و یکپارچه‌سازی اراضی، زهکشی اراضی و تولید محصول کم آب‌بر را توصیه کند تا مصرف آب مدیریت شود.

«محمد رضاپور» مسئول دفتر برنج جهاد کشاورزی استان گلستان نیز درباره کشت برنج با توجه به کمبود آب در استان، گفت: کشاورزان گلستانی امسال بیش از صد هزار هکتار از اراضی خود را به کشت برنج اختصاص دادند که 12 هزار هکتار از آن اراضی نسق است و از طریق آب چشمه‌ها، رودخانه‌ها و قنوات تامین می‌شود و بقیه اراضی غیرنسق بوده که منابع آب آن از طریق چاه‌های آب است.

وی درباره کنترل برداشت آب از چاه‌ها، گفت: در زمینه برداشت آب از چاه‌ها جهاد کشاورزی هیچ نظارتی ندارد.

مسئول دفتر برنج جهاد کشاورزی گلستان تصریح کرد: در استان گلستان کسی را تشویق نمی‌کنیم که اقدام به کشت برنج کند زیرا کشت برنج در استان برابر با مصرف بی رویه آب است و از آنجایی که به شکل سنتی کشت می‌شود به درستی مدیریت نمی‌شود بنابراین با توجه به آنکه با خشکسالی و مشکلات کمبود آب مواجه هستیم به دنبال تغییر روش کشت هستیم.

این مسئول درباره روش‌های نوین در کشت برنج، گفت: باید روش سنتی را جایگزین روش‌های نوین "کم آب مصرف" کنیم که در این روش می‌توان برنج را به طور مستقیم کشت کرد به این شکل که برنج را در کاه و کلش کشت می‌کنیم و از روش نواری برای آبیاری استفاده می‌شود.

وی تصریح کرد: امسال روش "کم آب مصرف یا روش خشکه‌کاری" را به طور آزمایشی در روستای سرکلاته شهرستان کردکوی در حال کشت هستیم تا در صورتی که نتایج مثبت بود به کل استان تعمیم خواهیم داد.

گزارش از زهرا اشکیود خبرنگار ایسنا گلستان

انتهای پیام